naar de bespreking van BWV 186

Ärgre dich, o Seele, nicht (BWV 186)

Johann Sebastian Bach

1. Koor

Ärgre dich, o Seele, nicht, Erger je niet, o ziel,
daß das allerhöchste Licht, omdat het allerhoogste licht,
Gottes Glanz und Ebenbild, Gods glans en evenbeeld
sich in Knechtsgestalt verhüllt, zich hult in de gedaante van een knecht;
ärgre dich, o Seele, nicht!erger je niet, o ziel,

2. Recitatief (B)

Die Knechtsgestalt, die Not, der MangelDe gedaante van een knecht, de nood, het gebrek
trifft Christi Glieder nicht allein,treft niet alleen de ledematen van Christus,
es will ihr Haupt selbst arm und elend sein.ook hun hoofd zelf wil arm en ellendig zijn.
Und ist nicht Reichtum, ist nicht ÜberflußEn zijn niet rijkdom, overvloed
des Satans Angel,de vishaken van de satan
so man mit Sorgfalt meiden muß?die je zorgvuldig moet vermijden?
Wird dir im GegenteilEn als in tegendeel
die Last zu viel zu tragen,de last je te zwaar wordt,
wenn Armut dich beschwert,als armoede op je drukt,
wenn Hunger dich verzehrt,als honger je verteert,
und willst sogleich verzagen,en je het bijna opgeeft,
so denkst du nicht an Jesum, an dein Heil.dan denk je niet aan Jezus, aan je heil.
Hast du wie jenes Volk nicht bald zu essen,Heb je niet, zoals dat volk, snel iets te eten,
so seufzest du:dan zucht je:
Ach Herr, wie lange willst du mein vergessen?Ach Heer, hoe lang zult u mij nog vergeten?

3. Aria (B)

Bist du, der mir helfen soll, Bent u degene die mij zou helpen,
eilst du nicht, mir beizustehen? komt u mij niet snel te hulp?
Mein Gemüt ist zweifelsvoll, Mijn gemoed is vol twijfel,
du verwirfst vielleicht mein Flehen; misschien verwerpt u mijn smeekbeden wel;
doch, o Seele, zweifle nicht, maar o ziel, twijfel niet,
laß Vernunft dich nicht bestricken; laat het verstand je niet betoveren;
deinen Helfer, Jakobs Licht, je helper, Jakobs licht,
kannst du in der Schrift erblicken.kun je in de Schrift ontwaren.

4. Recitatief (T)

Ach, daß ein Christ so sehr Ach, dat een christen zo
vor seinen Körper sorgt! bezorgd is om zijn lichaam!
Was ist er mehr? Ein Bau von Erden, Wat is dat meer dan een bouwsel van stof
der wieder muß zur Erde werden, dat weer tot stof moet weerkeren,
ein Kleid, so nur geborgt. een mantel die je slechts te leen hebt.
Er könnte ja De christen zou immers
das beste Teil erwählen, het beste deel kunnen kiezen,
so seine Hoffnung nie betrügt: waarbij hij nooit bedrogen uitkomt:
das Heil der Seelen, so in Jesu liegt. het heil der zielen dat in Jezus ligt.
O selig! wer ihn in der Schrift erblickt, O, zalig is hij die hem in de Schrift ontwaart,
wie er durch seine Lehren zoals hij met zijn leer
auf alle, die ihn hören, aan ieder die naar hem luistert,
ein geistlich Manna schickt. geestelijk manna stuurt!
Drum, wenn der Kummer Dus, al knaagt en vreet
gleich das Herze nagt und frißt, het verdriet aan je hart,
so schmeckt und sehet doch, wie freundlich Jesus ist!proef en kijk toch hoe vriendelijk Jezus is.

5. Aria (T)

Mein Heiland läßt sich merkenMijn Heiland openbaart zich
in seinen Gnadenwerken.in zijn genadewerken.
Da er sich kräftig weist,Daarin toont hij zich in staat
den schwachen Geist zu lehren,de zwakke geest te onderwijzen,
den matten Leib zu nähren,het vermoeide lichaam te voeden,
dies sättigt Leib und Geist.dat verzadigt lichaam en geest.

6. Koraal

Ob sichs anließ, als wollt er nicht, Al leek het alsof hij niet wilde,
laß dich es nicht erschrecken; laat je er niet door beangstigen,
denn wo er ist am besten mit, want waar hij je het meest nabij is,
da will ers nicht entdecken. openbaart hij dat niet.
Sein Wort laß dir gewisser sein, Laat zijn woord zekerder voor je zijn,
und ob dein Herz spräch lauter Nein, en ook al zegt je hart alleen maar nee,
so laß doch dir nicht grauen.huiver niet.

7. Recitatief (B)

Es ist die Welt die große Wüstenei, De wereld is een grote woestenij;
der Himmel wird zu Erz, die Erde wird zu Eisen, de hemel wordt erts, de aarde wordt ijzer
wenn Christen durch den Glauben weisen, wanneer christenen door het geloof laten zien
daß Christi Wort ihr größter Reichtum sei; dat het woord van Christus hun grootste rijkdom is;
der Nahrungssegen scheint de voedselzegen schijnt
von ihnen fast zu fliehen, bijna van hen te wijken,
ein steter Mangel wird beweint, een voortdurend gebrek wordt beweend,
damit sie nur der Welt sich desto mehr entziehen; opdat ze zich des te meer aan de wereld onttrekken;
da findet erst des Heilands Wort, pas dan vindt het woord van de Heiland,
der höchste Schatz, de grootste schat,
in ihren Herzen Platz. een plaats in hun hart.
Ja, jammert ihn des Volkes dort, Ja, als hij dáár medelijden heeft met het volk,
so muß auch hier sein Herze brechen dan moet ook hier zijn hart breken
und über sie den Segen sprechen.en moet hij over hen de zegen uitspreken.

8. Aria (S)

Die Armen will der Herr umarmen De armen wil de Heer omhelzen
mit Gnaden hier und dort; met genade, zowel hier als daar;
er schenket ihnen aus Erbarmen hij schenkt hun uit ontferming
den höchsten Schatz, das Lebenswort.de hoogste schat, het levenswoord.

9. Recitatief (A)

Nun mag die Welt mit ihrer Lust vergehen: Laat nu de wereld met haar lust maar vergaan;
bricht gleich der Mangel ein, al komt het gebrek,
doch kann die Seele freudig sein. je ziel kan verheugd zijn.
Wird durch dies Jammertal der Gang Als de gang door dit jammerdal
zu schwer, zu lang, te zwaar wordt en te lang,
in Jesu Wort liegt Heil und Segen. dan ligt in het woord van Jezus heil en zegen.
Es ist ihres Fußes Leuchte Het is de lamp voor je voet
und ein Licht auf ihren Wegen. en het licht op je pad.
Wer gläubig durch die Wüste reist, Wie gelovig door de woestijn reist,
wird durch dies Wort getränkt, gespeist; wordt door dat woord gedrenkt en gevoed;
der Heiland öffnet selbst, nach diesem Worte, de Heiland opent zelf, volgens dat woord,
ihm einst des Paradieses Pforte, eens de poort voor het paradijs voor hem,
und nach vollbrachtem Lauf en na de volbrachte tocht
setzt er den Gläubigen die Krone auf.zet hij de gelovigen de kroon op.

10. Aria / Duet (S, A)

Laß, Seele, kein Leiden von Jesu dich scheiden, Laat, ziel, geen lijden je van Jezus scheiden,
sei, Seele, getreu! wees, ziel, getrouw!
Dir bleibet die Krone aus Gnaden zu Lohne, Je houdt de kroon uit genade als loon,
wenn du von Banden des Leibes nun frei.wanneer je nu vrij bent van de boeien van het lichaam.

11. Koraal

Die Hoffnung wart' der rechten Zeit, De hoop wacht op de juiste tijd
was Gottes Wort zusaget. wat Gods woord belooft.
Wenn das geschehen soll zur Freud, Wanneer dat, tot onze vreugde, zal gebeuren.
setzt Gott kein gwisse Tage. daarvan geeft God niet de precieze dag aan.
Er weiß wohl, wenns am besten ist, Hij weet wel wanneer het het beste is,
und braucht an uns kein arge List, en heeft voor ons geen arglistigheid nodig,
des solln wir ihm vertrauen.daarin moeten wij hem vertrouwen.
  
Libretto: onbekend Vertaling: Ria van Hengel

Kale tekst origineel

1. Koor

Ärgre dich, o Seele, nicht,
daß das allerhöchste Licht,
Gottes Glanz und Ebenbild,
sich in Knechtsgestalt verhüllt,
ärgre dich, o Seele, nicht!

2. Recitatief (B)

Die Knechtsgestalt, die Not, der Mangel
trifft Christi Glieder nicht allein,
es will ihr Haupt selbst arm und elend sein.
Und ist nicht Reichtum, ist nicht Überfluß
des Satans Angel,
so man mit Sorgfalt meiden muß?
Wird dir im Gegenteil
die Last zu viel zu tragen,
wenn Armut dich beschwert,
wenn Hunger dich verzehrt,
und willst sogleich verzagen,
so denkst du nicht an Jesum, an dein Heil.
Hast du wie jenes Volk nicht bald zu essen,
so seufzest du:
Ach Herr, wie lange willst du mein vergessen?

3. Aria (B)

Bist du, der mir helfen soll,
eilst du nicht, mir beizustehen?
Mein Gemüt ist zweifelsvoll,
du verwirfst vielleicht mein Flehen;
doch, o Seele, zweifle nicht,
laß Vernunft dich nicht bestricken;
deinen Helfer, Jakobs Licht,
kannst du in der Schrift erblicken.

4. Recitatief (T)

Ach, daß ein Christ so sehr
vor seinen Körper sorgt!
Was ist er mehr? Ein Bau von Erden,
der wieder muß zur Erde werden,
ein Kleid, so nur geborgt.
Er könnte ja 
das beste Teil erwählen,
so seine Hoffnung nie betrügt:
das Heil der Seelen, so in Jesu liegt.
O selig! wer ihn in der Schrift erblickt,
wie er durch seine Lehren
auf alle, die ihn hören,
ein geistlich Manna schickt.
Drum, wenn der Kummer 
gleich das Herze nagt und frißt,
so schmeckt und sehet doch, wie freundlich Jesus ist!

5. Aria (T)

Mein Heiland läßt sich merken
in seinen Gnadenwerken.
Da er sich kräftig weist,
den schwachen Geist zu lehren,
den matten Leib zu nähren,
dies sättigt Leib und Geist.

6. Koraal

Ob sichs anließ, als wollt er nicht,
laß dich es nicht erschrecken;
denn wo er ist am besten mit,
da will ers nicht entdecken.
Sein Wort laß dir gewisser sein,
und ob dein Herz spräch lauter Nein,
so laß doch dir nicht grauen.

7. Recitatief (B)

Es ist die Welt die große Wüstenei,
der Himmel wird zu Erz, die Erde wird zu Eisen,
wenn Christen durch den Glauben weisen,
daß Christi Wort ihr größter Reichtum sei;
der Nahrungssegen scheint
von ihnen fast zu fliehen,
ein steter Mangel wird beweint,
damit sie nur der Welt sich desto mehr entziehen;
da findet erst des Heilands Wort,
der höchste Schatz,
in ihren Herzen Platz.
Ja, jammert ihn des Volkes dort,
so muß auch hier sein Herze brechen
und über sie den Segen sprechen.

8. Aria (S)

Die Armen will der Herr umarmen
mit Gnaden hier und dort;
er schenket ihnen aus Erbarmen
den höchsten Schatz, das Lebenswort.

9. Recitatief (A)

Nun mag die Welt mit ihrer Lust vergehen:
bricht gleich der Mangel ein,
doch kann die Seele freudig sein.
Wird durch dies Jammertal der Gang
zu schwer, zu lang,
in Jesu Wort liegt Heil und Segen.
Es ist ihres Fußes Leuchte
und ein Licht auf ihren Wegen.
Wer gläubig durch die Wüste reist,
wird durch dies Wort getränkt, gespeist;
der Heiland öffnet selbst, nach diesem Worte,
ihm einst des Paradieses Pforte,
und nach vollbrachtem Lauf
setzt er den Gläubigen die Krone auf.

10. Aria / Duet (S, A)

Laß, Seele, kein Leiden von Jesu dich scheiden,
sei, Seele, getreu!
Dir bleibet die Krone aus Gnaden zu Lohne,
wenn du von Banden des Leibes nun frei.

11. Koraal

Die Hoffnung wart' der rechten Zeit,
was Gottes Wort zusaget.
Wenn das geschehen soll zur Freud,
setzt Gott kein gwisse Tage.
Er weiß wohl, wenns am besten ist,
und braucht an uns kein arge List,
des solln wir ihm vertrauen.


Libretto: onbekend
	

Kale tekst Nederlandse vertaling

1. Koor

Erger je niet, o ziel,
omdat het allerhoogste licht,
Gods glans en evenbeeld
zich hult in de gedaante van een knecht;
erger je niet, o ziel,

2. Recitatief (B)

De gedaante van een knecht, de nood, het gebrek
treft niet alleen de ledematen van Christus,
ook hun hoofd zelf wil arm en ellendig zijn.
En zijn niet rijkdom, overvloed
de vishaken van de satan
die je zorgvuldig moet vermijden?
En als in tegendeel
de last je te zwaar wordt,
als armoede op je drukt,
als honger je verteert,
en je het bijna opgeeft,
dan denk je niet aan Jezus, aan je heil.
Heb je niet, zoals dat volk, snel iets te eten,
dan zucht je:
Ach Heer, hoe lang zult u mij nog vergeten?

3. Aria (B)

Bent u degene die mij zou helpen,
komt u mij niet snel te hulp?
Mijn gemoed is vol twijfel,
misschien verwerpt u mijn smeekbeden wel;
maar o ziel, twijfel niet,
laat het verstand je niet betoveren;
je helper, Jakobs licht,
kun je in de Schrift ontwaren.

4. Recitatief (T)

Ach, dat een christen zo
bezorgd is om zijn lichaam!
Wat is dat meer dan een bouwsel van stof
dat weer tot stof moet weerkeren,
een mantel die je slechts te leen hebt.
De christen zou immers 
het beste deel kunnen kiezen,
waarbij hij nooit bedrogen uitkomt:
het heil der zielen dat in Jezus ligt.
O, zalig is hij die hem in de Schrift ontwaart,
zoals hij met zijn leer
aan ieder die naar hem luistert,
geestelijk manna stuurt!
Dus, al knaagt en vreet 
het verdriet aan je hart,
proef en kijk toch hoe vriendelijk Jezus is.

5. Aria (T)

Mijn Heiland openbaart zich
in zijn genadewerken.
Daarin toont hij zich in staat
de zwakke geest te onderwijzen,
het vermoeide lichaam te voeden,
dat verzadigt lichaam en geest.

6. Koraal

Al leek het alsof hij niet wilde,
laat je er niet door beangstigen,
want waar hij je het meest nabij is,
openbaart hij dat niet.
Laat zijn woord zekerder voor je zijn,
en ook al zegt je hart alleen maar nee,
huiver niet.

7. Recitatief (B)

De wereld is een grote woestenij;
de hemel wordt erts, de aarde wordt ijzer
wanneer christenen door het geloof laten zien
dat het woord van Christus hun grootste rijkdom is;
de voedselzegen schijnt
bijna van hen te wijken,
een voortdurend gebrek wordt beweend,
opdat ze zich des te meer aan de wereld onttrekken;
pas dan vindt het woord van de Heiland,
de grootste schat,
een plaats in hun hart.
Ja, als hij dáár medelijden heeft met het volk,
dan moet ook hier zijn hart breken
en moet hij over hen de zegen uitspreken.

8. Aria (S)

De armen wil de Heer omhelzen
met genade, zowel hier als daar;
hij schenkt hun uit ontferming
de hoogste schat, het levenswoord.

9. Recitatief (A)

Laat nu de wereld met haar lust maar vergaan;
al komt het gebrek,
je ziel kan verheugd zijn.
Als de gang door dit jammerdal
te zwaar wordt en te lang,
dan ligt in het woord van Jezus heil en zegen.
Het is de lamp voor je voet 
en het licht op je pad.
Wie gelovig door de woestijn reist,
wordt door dat woord gedrenkt en gevoed;
de Heiland opent zelf, volgens dat woord,
eens de poort voor het paradijs voor hem,
en na de volbrachte tocht
zet hij de gelovigen de kroon op.

10. Aria / Duet (S, A)

Laat, ziel, geen lijden je van Jezus scheiden,
wees, ziel, getrouw!
Je houdt de kroon uit genade als loon,
wanneer je nu vrij bent van de boeien van het lichaam.

11. Koraal

De hoop wacht op de juiste tijd
wat Gods woord belooft.
Wanneer dat, tot onze vreugde, zal gebeuren.
daarvan geeft God niet de precieze dag aan.
Hij weet wel wanneer het het beste is,
en heeft voor ons geen arglistigheid nodig,
daarin moeten wij hem vertrouwen.


		Vertaling: Ria van Hengel