Eduard van Hengel

Johann Sebastian Bach vocale werken

Bachfest Leipzig 2020 werd online Bach-Marathon

Het jaarlijkse Bachfest Leipzig kon in 2020 wegens het coronavirus niet doorgaan.
Het werd vervangen door een online Bach-Marathon in de weekends 13/14 en 20/21 juni: 6 uur muziek per dag, tezamen 1500 minuten, grotendeels bestaande uit videoregistraties die in de voorafgaande weken te Leipzig waren gemaakt, in bezettingen en opstellingen binnen de coronarestricties, d.w.z. vrijwel zonder van verre ingevlogen musici. Er was uiteraard veel moois te beleven; uit de vier maal zes uur durende video's heb ik hieronder de vocale muziek wat toegankelijker gemaakt.
 
Wat mij opviel was hoeveel voortreffelijk historisch geïnformeerde musici er in Leipzig en directe omgeving beschikbaar blijken te zijn. (Ik heb lang volgehouden dat je voor goede Bachuitvoeringen beter in Nederland en België kon blijven dan naar Leipzig afreizen.)
De 'beperkende' coronaregels bleken juist aan de kwaliteit te hebben bijgedragen: de verplichting afstand te houden leidt tot helderder polyfonie; elke musicus zijn/haar privé-akoestiek. En een uiterst ironisch effect is dat de Thomaskantor sinds 2016, Gotthold Schwarz die nog wekelijks met 50 jongetjes in matrozenpakjes pleegt aan te treden nu ineens werd gedwongen zijn vocale bezetting te reduceren tot one-voice-per-part (of iets meer): sneu voor de jongetjes maar wel zoals Bach het zelf deed; hij spreekt daarover met Bachfest-directeur en Bacharchiv researcher Michael Maul.

              programmaoverzicht

DAG 1 programma  
DAG 2 programma  
DAG 3 programma  
DAG 4 programma  

Ik ga nu dus voorbij aan verbale programmaonderdelen, aan muziek die niet van J.S.Bach was, aan instrumentale muziek, ook aan vocale muziek in kerkdiensten en aan de vele orgelmuziek die er klonk: onderstaande koralen werden bijvoorbeeld steeds voorafgegaan door één van Bachs orgelkoralen/koraalvoorspelen van het betreffende koraal. Met bovenstaande gegevens kunt u het allemaal zelf terugvinden.
    NB De volgende links kiezen uit de zes uur durende video's het startpunt van het stuk
     maar eindigen niet automatisch wanneer dat is afgelopen.
Uitgevoerde werken:
- de motetten
    BWV 225 (Singet),
    BWV 229 (Komm, Jesu, komm) en
    BWV 230 (Lobet den Herrn)
- de cantates

    BWV 20 ( O Ewigkeit, du Donnerwort) deel I, deel II

    BWV 29 (Wir danken dir Gott), met na deel 1 (Sinfonia) een welkomstwoord van Michael Maul
     en dan de delen 2 t/m 8,
    BWV 11 (Himmelfahrts-Oratorium)

    BWV 88 (Siehe, ich will viel Fischer aussenden) delen 1-3, delen 4-7

    BWV 106 (Gottes Zeit ist die allerbeste Zeit),
    BWV 135 (Ach Herr, mich armen Sünder)
    BWV 202 (Weichet nur, betrübte Schatten)

    BWV 209 (Non sa che sia dolore)

- en als pièce de résistance (in juni!) de Johannes-Passion in de 3-persoonsversie o.l.v. tenor Benedikt Christjansson, een opname van de uitvoering die al op Goede Vrijdag uit de Thomaskirche was gestreamd.
- en ten slotte eindigde dit festival traditiegetrouw met een uitvoering van de Hohe Messe, maar nu dus door een sterk uitgedund ensemble van 17 musici: 5 zangers (ook in de 6- en 8-stemmige stukken), enkelvoudig bezet strijkkwintet, 1 (ipv 3) trompetten, 1 (ipv 2 of 3) hobo's, 1 (ipv 2) traverso's, 1 (ipv 2) fagotten, hoorn vervangen door trompet. En publiek noch applaus, maar zum Mitsingen.

Zeer verrassend voor mij waren de twee vroege cantates BWV 131 (Aus der Tiefen) en BWV 150 (Nach dir, Herr, verlanget mich) die ten behoeve van slechthorenden ook in gebarentaal werden uitgevoerd; bij de publieke instudering van het koraal BWV 36/4 worden de betreffende gebaren geïntroduceerd en uitgelegd.

Elke dag begint met koralen: een orgelkoraal, telkens gevolgd door één van Bachs vierstemmige harmoniseringen van dat koraal ('slotkoraal'), a cappella vertolkt door een dagelijks nieuw vocaal quintet. Ik vond die uitvoeringen overrompelend: loepzuiver en spatgelijk zodat je zelfs nauwelijks ontdekken wie wat zingt of welke partij verdubbeld is.

ensemble              
Calmus Ensemble Leipzig ♀♂♂♂♂ 197/10 298 177/5 245/5 248/59  
Amarcord ♂♂♂♂♂ 93/7 140/7 5/7 137/5 227  
Ensemble Nobiles ♂♂♂♂♂ 5/7 112/5 96/6 67/4 88/7 80/8
Sjaella ♀♀♀♀♀ 166/6 26/6 90/5 4/8 245/15